internetvoorsbo – BISON

24 jun 2014

Onderzoek voorleeshulp

Posted on: No Comments

Onderzoek voorleeshulp

Leerlingen in het SBO hebben te maken met diverse (leer)problemen die kinderen op een reguliere basisschool niet hebben, of in veel mindere mate. Denk daarbij aan dyslexie of ADHD. In het kader van het BISON-project is onderzocht wat de grootste barrières zijn voor de internettoegang. Gebleken is dat vooral de leesproblemen hiervoor verantwoordelijk zijn.
(zie ‘Richtlijnen interface- en internetcontentontwerp SBO-bovenbouw’)

Er bestaan spraaksyntheseprogramma’s (of zogenaamde text-to-speechprogramma’s) die met name ontwikkeld zijn voor visueel gehandicapten. Dergelijke programmatuur zet de tekst op het beeldscherm om in een verstaanbaar audiosignaal (gesproken tekst), meestal gesynthetiseerde spraak.De veronderstelling is dat ook anderszins moeilijk lezenden baat kunnen hebben bij het gebruiken van zo’n voorleeshulp.
We hebben ons daarom afgevraagd of:
kinderen uit de bovenbouw van het SBO die een (technisch) laag leesniveau hebben meer en beter informatie tot zich kunnen nemen door gebruik te maken van een voorleeshulp voor internetpagina’s.
We wilden ook graag weten of een voorleeshulp bijzondere beperkingen kent, en ook of de leerlingen het prettig vinden om ermee te werken.

naar begin pagina

Gebruikte voorleeshulp

Er zijn verschillende soorten op de markt en bekend is dat ze nog beperkingen kennen (de computergegenereerde stem is niet optimaal verstaanbaar, niet alle tekst kan worden voorgelezen of niet in alle gevallen e.d.).

Na een klein vergelijkend onderzoek is voor de test gekozen voor ‘Deskbot’. Een freeware programma van BellCraft Technologies (www.bellcraft.com/deskbot). Deskbot werkt met MS Agent en zogenaamde tekst-to-speechprogrammatuur. Een agent is een virtueel persoontje of diertje dat op het scherm verschijnt en hulp kan bieden bij het gebruik van het betreffende programma.
Omdat het programma tekst leest die op het Windows klembord is geplaatst, werkt het niet alleen met tekstverwerkers als MS Word, maar ook met webpagina’s

Text-to-speechvariabelen, taal en stemsoort kunnen worden aangepast, evenals toonhoogte en spreeksnelheid. Voorts bevat Deskbot de optie om de tekst gelijktijdig weer te geven middels een spreekwolk (‘balloon’) bij de agent, waarvan ook font en stijl kunnen worden aangepast.

naar begin pagina

Leerlingen / testgroep

Een aantal representatieve leerlingen uit de bovenbouw zijn vooraf geselecteerd op SBO Diekmaat te Neede. De leerlingen hebben allemaal een zogenaamde lage AVI-score (van 2 tot en met 5). AVI beoogt het technisch lezen te meten. De leerlingen zijn op de overige punten weinig vergelijkbaar, bijvoorbeeld het niveau van begrijpend lezen loopt sterk uiteen.

naar begin pagina

Opzet van de test

  1. De leerlingen maakten individueel een aantal opdrachten: met en zonder het gebruik van de voorleeshulp.
  2. Een leerling werkte maximaal 15 minuten aan de opdrachten.
  3. Een observator was bij elke leerling aanwezig om resultaten te verzamelen en relevante zaken te noteren aan de hand van een specifieke instructie met vooraf gedefinieerde aandachtspunten.
  4. De leerlingen hadden voorafgaand aan de test geleerd met de voorleeshulp om te gaan.

Nagegaan werd of er verschillen zijn in tijd en fouten m.b.t. de opdracht. Ook werd bijgehouden hoeveel hulp de leerling daarbij nodig heeft gehad. Op basis hiervan zijn de resultaten verzameld en werden uitspraken gedaan over het effect van de voorleeshulp en de mogelijke beperkingen.

naar begin pagina

Gekozen site en opdrachten

De gekozen site en opdrachten zijn geselecteerd en aangevuld door de Diekmaat-leerkrachten. Gezocht is naar een eenvoudige opdracht waarin de leerlingen vooral veel moeten lezen en ook binnen het gelezene selecties moeten maken.

naar begin pagina

Resultaten en conclusie

Voor de keuze gesteld gaat ieder getest kind voor het gebruiken van de voorleeshulp, zonder reserves. Meest illustratief hiervoor is een uitspraak van een van de leerlingen:

«Waarom zou je moeilijk doen als het makkelijk kan?»

Niet alleen bij leerlingen met zeer grote problemen op alle niveau’s was het effect daar; waar zij zonder voorleeshulp al bij de eerste zin met een ‘lastig’ woord vast komen te zitten, kunnen zij nu met wat ondersteuning zelfstandig aan de slag. Het feit dat ze zelf iets kunnen (laten) lezen maakt ze slagvaardiger en zeer gemotiveerd.

Vooral bij leerlingen die alleen een technisch leesprobleem hebben zijn de effecten van de voorleeshulp overdonderend. Bij hen is de vooruitgang op begrip en de score op de opdrachten meest waarneembaar. Ook hun houding verandert, en zij raken zeer gemotiveerd door deze ondersteuning.
Opvallend is ook dat de leerlingen meelezen met de tekst op het scherm die voorgelezen wordt. Verwacht wordt dat dit zelfs een positief effect kan hebben op de ontwikkeling van de technische leesvaardigheid (gelijktijdig horen en lezen van de woorden helpt bij woordbeeldherkenning).

Het lijkt zeer wenselijk om te zoeken naar vervolmaking van de voorleeshulp. Gedacht kan dan worden aan:

  • prettig verstaanbare stem,
  • geen interferentie met bestaande audio-opties
  • selectiefunctie die vormgeving niet aantast
  • Maar vooral een oplossing voor het probleem dat niet-selecteerbare tekst niet kan worden voorgelezen.

More About: admin

View More Posts By admin
Posted on: juni 24, 2014 | |

Comments are closed.